Als u op de tekst hierboven klikt hoort u het tien-minuten durende interview, dat is uitgezonden is op 18 april 2007.
Tijdens dit interview, dat gemaakt werd op begraafplaats 't Groenedael te Almelo, kon ik vertellen over enkele uitvaarten waarbij geloof in een leven na de dood een rol speelde - zonder dat zowel de overledene als de nabestaanden naar een kerk gingen. Om bij hun manier van geloven aan te sluiten zodat zij verder kunnen is boeiend en vaak heel ontroerend tegelijk. 

Uit 'Trouw' van 18 januari 2008     De Verdieping: Over religieuze ervaringen

'Twintig jaar geleden, op een zaterdagmiddag zag ik plotseling mijn zusje dat op haar 39ste overleden was, opgebaard in haar kist, midden in de kamer. Langzaam richtte ze zich op. Ze zag er hartstikke gezond uit, stralend, ze gaf licht. Toen loste ze op. Ik dacht: het gaat goed met je. "

„Op de een of andere manier was het vertrouwd. Ik heb nooit in een religieus systeem gepast, veel meer voel ik daarachter een sfeer, waar ik vertrouwd mee ben. Het terugzien van mijn zusje paste daarin.

Op de lagere school had ik al vaak een gevoel van ruimte en licht. Maar toen ik de kapelaan vroeg waarom meisjes geen misdienaar mochten worden, keek hij alleen maar naar me met een blik van ’dat je dat niet snapt’. Ik was graag theologie gaan studeren, maar ook dat mochten meisjes niet. En ik heb nooit begrepen waarom."

Is dat nog goed gekomen?
 
„Ik ben in mijn latere leven hbo-theologie gaan doen, pastorale variant. Ik was speciaal geïnteresseerd in non-conformistische mystici en ketters. Ik heb ook geen kerkelijke erkenning gezocht, maar ben voor mezelf begonnen, als begeleider van uitvaartplechtigheden.

Ik deed altijd veel kerkelijk vrijwilligerswerk. Maar dat trok ik niet meer. Het kan niet gaan om al die regels, maar veel meer om wat er achter zou moeten zitten. Soms mogen nabestaanden niet hun favoriete muziek in de kerk draaien. Ik trek me daar niets meer van aan. Ik zou ook geen standaard kerkelijke plechtigheid kunnen houden. Het zou al snel routine worden. Ik heb maar één regel - en die luidt: 'zíj moeten afscheid nemen, en zij moeten verder. Iedere mens heeft een eigen verhaal, en daar wil ik recht aan doen.'  

Laatst vroeg de koster van mijn vroegere kerk of ik een uitvaart wilde doen. Ik kon niet op die dag, had al een andere plechtigheid.  Maar het zou ook zeker problemen geven, omdat ik me niet aan de regels wil houden. 

„Volgens een parapsychologisch instituut ervaart een kwart van de rouwenden contact met de overledene, volgens mij is het wel tweederde. Ik ben die verhalen gaan verzamelen, en ik heb het zelf ook nog een paar keer meegemaakt.

Twee jaar geleden met mijn vroegere lerares Duits, waar ik zo af ten toe nog contact mee had. Op een ochtend werd ik wakker. Of ik mijn ogen open of dicht had, weet ik niet meer. Maar ik zag haar achterin een taxi zitten en zwaaiend wegrijden. Later hoorde ik dat ze op dat moment was overleden.

Toen ik de uitvaart zou doen voor een jongen die zichzelf het leven had genomen, rook het die ochtend heel erg naar sigaretten in mijn huiskamer, terwijl daar nooit gerookt wordt. Na de uitvaart vroeg ik de achtergebleven vriend of Kees rookte. Hij antwoordde: ’als een schoorsteen’, en hij voegde eraan toe dat Kees zich ook al op meerdere manieren bij de familie had gemeld. Die hebben toen gezegd: ’Wij respecteren de beslissing die je hebt genomen, hoe jammer we het ook vinden. Maar wij kunnen je hier niet meer helpen. Zoek daar waar je nu bent naar hulp - het is er zeker.'

Ik ging veel lezen over bijna-dood-ervaringen. Het is allemaal zoveel groter dan we ons kunnen voorstellen. In ieder geval weet ik: het einde van mijn denkvermogen is niet het einde van de werkelijkheid.

Ik vond bevestiging van mijn vermoedens in de theorie over de ’non-localiteit van het bewustzijn’. De hersenen zijn zo gezien een schakel tussen bewustzijn en lichaam, een soort televisieontvanger. Zet je die uit, dan gaan de programma’s gewoon door."

„Ik zit op het moment goed in mijn lijf. Nu voel ik geen angst. Maar ik durf niet te voorspellen wat er gaat gebeuren als de dokter zegt dat het over een paar maanden voorbij is. Helemaal als er nog een lijdensweg inbegrepen is. Soms ben best ik een beetje benieuwd, maar ik vraag me af of ik ’m niet stiekem toch zou knijpen."

Een voorbeeld:
Een ernstig zieke vrouw ziet een paar keer haar overleden man heen en weer voor het huis lopen. Omstanders die zien dat er iets in het licht verandert als zij bij een stervende zitten of een bepaalde glans op het gezicht zien van een stervende. Of een stervende die strak naar iets blijft kijken op het moment dat hij overlijdt. Achterblijvenden die gestorvenen terug zien. Maar dan op een fijnstoffelijke manier, minder materieel. 

Indrukwekkende verhalen van nabestaanden die Corrie persoonlijk werden verteld tijdens de bezoeken die ze bracht aan nabestaanden na een uitvaart. “Omdat het er veel werden, ben ik ze gaan opschrijven. Ook om ze niet te vergeten.” De verhalen staan eigenlijk symbool voor meer van dezelfde verhalen die ze vaker hoorde en ook overal op de wereld voorkomen.

“Het maakt deze mensen niet uit of het wel of niet wetenschappelijk te verklaren is. Het ‘overkomt’ hen en op momenten dat ze er niet op verdacht zijn.” Bijna Dood Ervaringen zijn een interessante materie voor wetenschappers. “Meerdere wetenschappers zeggen na onderzoek te hebben gedaan naar Bijna Dood Ervaringen dat de hersenen een schakel zouden zijn tussen jou als mens en je bewustzijn, dus dat daarnaast een buitenlichamelijk bewustzijn kan zijn. Mensen die beseffen dat er meer is dan dit leven, zijn vaak ook niet bang voor de dood. En het kan een andere kijk op het leven geven.”

De ervaringen in haar bundel zijn niet alleen van mensen die een bepaald geloof aanhangen of daarmee zijn opgevoed. "Ik vind het juist zo mooi dat dergelijke ervaringen niet afhankelijk zijn van status en/of een godsdienst. Iedereen kan iets dergelijks meemaken. Het past ook wel bij mij. Ik pas ook niet in een hokje."

Ze omschrijft religieus dan ook als het besef dat het leven groter is dan dit leven. Haar hele leven is ze al bezig met diepzinnige vragen. “Vroeger als kind had ik al deze belangstelling. Maar meisjes mochten vroeger geen theologie studeren.” Nu is ze met haar werk concreet met deze belangrijke levensvragen bezig. "Het verdriet van nabestaanden neem ik niet mee, maar wel alles wat zij rond dit sterven en wat eraan voorafging hebben beleefd en de manier waarop zij tegen het leven aankijken. Daar geef ik tijdens de uitvaart vorm aan, zodat zij er zich in herkennen en ermee verder kunnen. En hen die ervaringen hebben beleefd die aangeven dat 'dood' niet zomaar 'dood' is zou ik willen zeggen:
'neem jezelf serieus, ook al heb je verder geen antwoorden'."

Fotobijschrift:

Corrie Wolters: "Zij die ervaringen hebben beleefd die aangeven dat 'dood' niet zomaar 'dood' is zou ik willen zeggen: 'neem jezelf serieus, ook al heb je verder geen antwoorden'." Foto: Harry Broeze